Đầu tư xây dựng cơ bản là đầu tư cho tương lai, chất lượng và hiệu quả của công tác đầu tư XDCB có ảnh hưởng quyết định đến tốc độ phát triển và hiệu quả của nền kinh tế. XDCB còn là một biện pháp quan trọng trong việc phát triển đồng đều giữa các vùng, miền và ngành kinh tế kỹ thuật. Chính vì vậy, công tác thanh tra, kiểm tra đầu tư XDCB là rất quan trọng và phải là một việc làm thường xuyên của các cấp, các ngành và các cơ quan quản lý. Trong phần này Thanhtra.gov.vn xin giới thiệu bài viết chi tiết về quản lý đầu tư và xây dựng cơ bản ở Việt Nam. Bài viết được chia làm 10 phần, để tải toàn bộ tài liệu bạn đọc có thể gửi Email về: thanhdh@thanhtra.gov.vn

CHƯƠNG I

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƯ

VÀ XÂY DỰNG TRONG NỀN KINH TẾ NƯỚC TA

I- KHÁI NIỆM, MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU CỦA VIỆC QUẢN LÝ ĐẦU TƯ VÀ XÂY DỰNG.

Dự án đầu tư là một tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng hoặc duy trì, cải tiến, nâng cao chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ trong thời gian xác định. Dự án đầu tư là đầu tư và xây dựng (ĐT&XD) mới, hoặc cải tạo, sửa chữa, nâng cấp các dự án đã đầu tư xây dựng; là đầu tư để mua sắm tài sản kể cả thiết bị, máy móc không cần lắp đặt và sản phẩm công nghệ khoa học mới; là việc sử dụng vốn ngân sách nhà nước để quy hoạch phát triển vùng, lãnh thổ, quy hoạch phát triển ngành, quy hoạch xây dựng đô thị, nông thôn, ...

Trình tự ĐT&XD bao gồm 3 giai đoạn:

- Chuẩn bị đầu tư;

- Thực hiện đầu tư;

- Kết thúc xây dựng đưa dự án vào khai thác sử dụng.

Nếu chia theo cơ cấu vốn đầu tư bao gồm:

- Chi phí XD;

- Chi phí mua sắm thiết bị;

- Chi phí khác;

- Chi phí dự phòng.

Dự án đầu tư có đặc điểm rất nổi bật là chi phí đầu tư rất lớn, nó có vai trò quan trọng tạo ra cơ sở vật chất để cải thiện đời sống vật chất hoặc tinh thần cho xã hội. Vì vậy mà mục đích và yêu cầu của quản lý ĐT&XD mà Nhà nước ta đã đặt ra là:

- ĐT&XD phải phù hợp với chiến lược về quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ để chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo định hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

- Sử dụng các nguồn vốn đầu tư do Nhà nước quản lý đạt hiệu quả cao nhất, chống tham ô, lãng phí.

- Bảo đảm xây dựng theo quy hoạch xây dựng, kiến trúc đáp ứng yêu cầu bền vững, mỹ quan, bảo vệ môi trường sinh thái; tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong xây dựng, áp dụng công nghệ tiên tiến, bảo đảm chất lượng và thời hạn xây dựng với chi phí hợp lý, thực hiện bảo hành công trình.

II- MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỤ THỂ VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƯ VÀ XÂY DỰNG.

1- Giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Là giai đoạn mà chi phí có tỷ trọng không lớn so với tổng mức vốn đầu tư của cả dự án hay công trình, nhưng là một giai đoạn có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nó quyết định đến nội dung, mục đích, yêu cầu của quá trình ĐT&XD.

Công tác chuẩn bị đầu tư bao gồm:

- Nghiên cứu sự cần thiết phải đầu tư và quy mô đầu tư;

- Tiến hành tiếp xúc, thăm dò thị trường trong nước hoặc nước ngoài để tìm nguồn vốn để tìm nguồn cung ứng vật tư thiết bị hoặc tiêu thụ sản phẩm. Xem xét khả năng có thể huy động các nguồn vốn để đầu tư và lựa chọn hình thức đầu tư;

- Tiến hành điều tra, khảo sát và chọn địa điểm xây dựng;

- Lập dự án đầu tư;

- Thẩm định dự án để quyết định đầu tư;

Trong đó việc lập dự án, thẩm định dự án là quan trọng nhất, nó giúp chủ đầu tư, các cấp ra quyết định đầu tư, lựa chọn phương án đầu tư tốt nhất; quyết định đầu tư đúng hướng và đạt được lợi ích kinh tế xã hội mà dự án đầu tư mang lại. Quản lý quá trình này phải dựa vào chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước, quy hoạch phát triển ngành và địa phương trong từng giai đoạn, từng thời kỳ nhất định, pháp luật và các chính sách hiện hành, lựa chọn phương án khai thác sử dụng có hiệu qủa, cải thiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động, góp phần thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đảm bảo nhịp độ tăng trưởng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Tuỳ theo nhóm dự án mà lập dự án đầu tư có thể được thực hiện theo 2 bước là báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và nghiên cứu khả thi hoặc thực hiện một bước là nghiên cứu khả thi.

2. Giai đoạn thực hiện đầu tư.

Là giai đoạn mà chi phí có tỷ trọng rất lớn so với tổng mức vốn đầu tư của dự án, là giai đoạn quyết định việc thực hiện nội dung, mục đích của dự án đầu tư. Quản lý tốt giai đoạn này sẽ góp phần tiết kiệm được chi phí, chống được lãng phí và thất thoát trong xây dựng đồng thời quyết định đến chất lượng, hiệu quả của cả dự án hoặc công trình đưa vào khai thác, sử dụng.

Nội dung của giai đoạn thực hiện dự án đầu tư bao gồm:

- Xin giao đất hoặc thuê đất theo quy định của Nhà nước;

- Tổ chức đền bù giải phóng mặt bằng, chuẩn bị mặt bằng xây dựng;

- Tuyển chọn tư vấn khảo sát, thiết kế, giám định kỹ thuật và chất lượng công trình;

- Thẩm định thiết kế, tổng dự toán công trình;

- Tổ chức đấu thầu mua sắm thiết bị, thi công công trình;

- Xin giấy phép xây dựng (nếu quy định phải có) và giấy phép khai thác tài nguyên (nếu có);

- Ký kết hợp đồng với nhà thầu để thực hiện dự án;

- Thi công xây lắp công trình;

- Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các hợp đồng;

- Quyết toán vốn đầu tư xây dựng sau khi hoàn thành xây lắp đưa dự án vào khai thác sử dụng;

Trong giai đoạn này việc quản lý chặt chẽ trong các khâu đều có những ý nghĩa rất quan trọng đến việc tiết kiệm vốn đầu tư, hạn chế được lãng phí, tiêu cực trong ĐT&XD, đảm bảo được chất lượng, kỹ mỹ thuật trong XDCB, đem lại hiệu quả trong đầu tư.

Trong những năm gần đây, với chủ trương chung của Nhà nước yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và nâng cao chất lượng sản phẩm được ĐT&XD, Chính phủ, các Bộ ban ngành, các địa phương đã có những văn bản pháp luật quy định cụ thể, chi tiết thực hiện quy chế đấu thầu, tuyển chọn tư vấn, khảo sát, thiết kế, giám sát kỹ thuật lắp đặt thiết bị và xây dựng, đấu thầu trong mua sắm tài sản, đấu thầu trong mua sắm thiết bị và xây lắp .

Sau khi có văn bản của cấp có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu thầu, chủ đầu tư phải đàm phán và ký kết hợp đồng với đơn vị trúng thầu theo đúng quy chế đấu thầu của Nhà nước. Trong trường hợp ký kết hợp đồng với các tổ chức nước ngoài thì còn phải trình người có thẩm quyền quyết định đầu tư phê duyệt nội dung hợp đồng.

Trong quá trình thi công xây lắp công trình, việc quản lý kỹ thuật và chất lượng công trình, việc nghiệm thu công trình thực hiện theo quy chế giám sát chất lượng công trình đã được Bộ Xây dựng ban hành. Việc cấp vốn và thanh toán phải đảm bảo đúng thành phần nghiệm thu, khối lượng, chất lượng và đơn giá xây lắp hoàn thành theo thiết kế, dự toán đã được duyệt, theo hồ sơ dự thầu, theo hợp đồng đã cam kết. Những khối lượng phát sinh không đủ yếu tố, những khối lượng vật tư và khối lượng xây lắp không đảm bảo, những đơn giá phát sinh không đủ yếu tố đều không được thanh toán và phải loại khỏi giá trị quyết toán của công trình. Cuối cùng là quyết toán vốn đầu tư là thẩm tra và phê duyệt quyết toán, xác định tổng vốn đầu tư cơ cấu vốn đầu tư được thực hiện.

Tiếp