Ảnh minh họa

Ngược dòng thời gian, đọc lại truyện xưa tích cũ từ “Tam quốc” và “Thủy hử” của Trung Quốc, chúng ta rút ra được nhiều bài học vô cùng quí báu về thuật dùng người, đức độ, cách chiêu hiền đãi sĩ của người xưa. Ta thử điểm qua một vài điển tích xưa nay nhiều người quan tâm và biết đến:
* Được Từ Thứ tiến cử Gia cát Lượng, Lưu Bị không ngại khó, ba lần đến lều tranh quyết mời cho bằng được Khổng Minh ra làm quân sư để giúp mình dựng nghiệp. Trước tấm chân tình và sự ưu ái đó, Khổng Minh phải rời khỏi Long Trung để giúp Lưu Bị. Đó cũng là vì Lưu Bị biết quí trọng người tài và lấy xã tắc làm trọng…
* Tào Tháo biết Quan Vân Trường là tướng giỏi, muốn chiêu dụ Vân Trường về phò tá mình nên khi Vân Trường thất lạc với Lưu Bị, tạm thời tá túc dưới trướng của Tào, Tào Tháo tìm mọi cách để chiêu hiền đãi sĩ, mong sao Vân Trường về phò trợ cho mình. Nào là may túi gấm cho Vân Trường bạo râu khi trời trở lạnh, nào là ba bữa tiệc nhỏ, bảy bữa tiệc to, nào là phong cho tước Hớn Thọ Đình hầu (một chức quan lớn trong triều). Nhưng đến khi nhận được tin của Lưu Bị, Vân trường liền phá ngũ quan trảm lục tướng, quyết tìm về với Lưu Bị. Tào Tháo không giận mà còn chạy theo tặng cho áo cẩm bào...Như vậy mới thật là người biết trọng nhân tài. Tháo nói: “Quan Vân Trường là nghĩa sĩ trong thiên hạ, tiếc vì ta kém phúc, không lưu lại được. Nay gọi là có chiếc áo cẩm bào để giãi tấm lòng thành. Nói rồi sai một tướng hai tay nâng áo cẩm bào dâng lên”.
* Tôn Sách có trong tay Ngọc Tỷ (Ấn Vua), nhưng lại không có binh quyền thì cái quyền lực ảo đó không nghĩa lý gì, chi bằng cầm nó cho Viên Thiệu mượn ba ngàn quân thực về Giang Đông dựng nghiệp … và Tôn Sách đã làm được điều đó. Khi về đến Giang Đông đánh trận đầu với Thái Sử Từ cả ngày, lúc đầu còn dùng kích, giáo về sau quăng cả vũ khí đánh nhau bằng tay đến rách cả áo giáp vẫn không phân được thắng bại. Hôm sau Tôn Sách dùng mưu bắt sống được Thái Sử Từ, biết Từ là tướng giỏi nên Tôn Sách đã phân giải mọi điều chiêu dụ để Thái sử Từ về dưới trướng mình. Ấy thật là một người trí dũng, đáng được người đời sau noi theo. Đức độ đó khó ai bì kịp.
* Còn Vương Luân thì sao?
… “Tiều Cái, Ngô Dụng cùng Nguyễn Tiểu Nhị, Nguyễn Tiểu Ngũ, Nguyễn Tiểu Thất lên Lương Sơn Bạc tìm gặp Vương Luân hầu tụ nghĩa anh hùng”, Vương Luân làm tiệc thết đãi các anh em Tiều Cái, khi tiệc rượu gần tàn “Vương Luân cầm chén rượu nói với Tiều Cái rằng:
- Nay được các vị hào kiệt đến đây tụ nghĩa, thực là hạnh phúc vô cùng. Nhưng hiềm vì sơn trại chúng tôi cũng như một nơi vũng hẹp dung sao được nổi chân long, vậy gọi là có chút lễ thành, xin các ngài thu nhận và tìm sơn trại lớn để mở mang, rồi chúng tôi sẽ xin sai người đến tận dưới cờ mà dập đầu nạp lễ.
- Chúng tôi nghe tiếng ngài chiêu hiền nạp sĩ đã lâu, bởi vậy chúng tôi muốn đến đây để nương tựa. Nay các ngài đã không dung được thì chúng tôi xin cảm tạ cáo lui, chứ vàng bạc ngài cho không khi nào dám nhận! Chúng tôi không dám khoe là giàu có, song cũng còn đủ dùng. Vậy lễ vật xin dâng lại hầu ngài, rồi chúng tôi xin cáo biệt ngay bây giờ.
Vương Luân lại nói:
- Ngài từ chối làm gì? Việc này không phải là sơn trại chúng tôi không muốn lưu các vị hào kiệt ở đây, nhưng chỉ vì nhà cửa chật hẹp, lương thực hiếm hoi, sợ ngày sau lại thêm lỡ việc lớn cho các ngài không tiện, bởi thế nên muốn để cho các ngài đi nơi khác còn hơn.
Vương Luân vừa nói dứt lời thì đã thấy Lâm Xung dựng đứng đôi lông mày, trợn tròn hai con mắt, ngồi ở trên ghế mà quát lên rằng:
- Lần trước khi ta lên núi Anh cũng kêu là nhà chật lương ít. Ngày nay Tiều Huynh cùng các vị hào kiệt đến đây, Anh cũng đem câu ấy ra để thoái thác, thế là nghĩa gì? ”
Hai bên đôi co nhau một hồi lâu, bỗng Lâm Xung nhẩy đến nắm chặt lấy Vương Luân mà mắng rằng:
- Mày là một thằng thôn dã cùng nho, nhờ có Tống Thiên mới được ở chốn này, Sài Quan Nhân giúp đỡ cho như thế, rồi chu cấp tiền nong như thế mà đến lúc tiến cử ta lên đây mày còn từ chối! Tới nay các vị hào kiệt muốn lên núi nhập bọn, cũng toan đuổi đi mà không nhận cả; Chẳng lẽ Lương Sơn Bạc này là của riêng nhà mày hay sao? Những kẻ có tư cách ghen ghét, nhỏ nhen như thế không giết đi còn để làm gì? Một thằng vô tài vô lượng, không thể nào làm chủ sơn trại này được.”
Và thế là Lâm Xung tuốt kiếm, đầu của Vương Luân đã rời khỏi cổ. Sau khi Vương Luân chết Tiều Cái mời Lâm Xung làm chủ trại, Lâm Xung từ chối mà rằng: “Tiên sinh sai rồi, tôi ngày nay chỉ vì hào kiệt, lấy nghĩa khí làm trọng, nên phải giết một người bất nhân vô đạo ấy đi.” Và cao hứng Lâm Xung lại ngâm nga:
“Ôi! Đời còn lắm kẻ gian ngoa,
Lẽ nào non nước không tan nát hoài?
Xưa nay thiệt hại giống nòi,
Gây nên thảm hại tày trời bởi đâu?
Đã không chí cả tài cao,
Còn tham những miếng sang giàu nhục thân.
Bo bo phần giữ lấy phần,
Ngoài ra nào nghĩa nào nhân biết gì?
Giống đâu có giống ngu si,
Sao không tính trước đường kia, nỗi này?
Đến khi hào kiệt ra tay,
Phỏng chừng rêu cỏ được rày mấy nơi?
Chẳng qua của thế người đời,
Mà trăm năm để tiếng cười về sau?

Người ta thường nói luận cổ để suy kim, nhưng bài viết này người sưu tầm xin không đưa thêm một bình luận nào để chúng ta thấy thuật dùng người của người xưa âu cũng còn nhiều điều khiến chúng ta học hỏi lắm lắm

Nguyễn Anh Tuấn - Cán Bộ về hưu - TP Nam Định